Het nieuwe ambtenarenrecht: geen vloek maar een zegen

Met de ‘Wet normalisering rechtspositie ambtenaren’ gaat de overheid over naar het arbeidsrecht dat ook in de marktsector geldt. De totstandkoming van deze wet, alom bekend onder de term ‘normaliseringswet’, is turbulent verlopen. De ambtenarenvakbonden spanden zelfs een kort geding aan tegen de Staat als ultieme poging om de wet tegen te houden. Weliswaar treedt de wet pas per 1 januari 2020 in werking, maar voor die tijd zal de publieke sector heel veel implementatiewerk moeten verrichten. Mr. A.J.M. (Ed) van Meer schreef het boek ‘Het nieuwe ambtenarenrecht’. Een must read voor elke arbeidsjurist, HR-professional en manager binnen de overheid. Het boek is in de allereerste plaats een krachtig pleidooi om het nieuwe ambtenarenrecht te omarmen als een conflictoplossend rechtsgebied waarin het gezonde verstand zegeviert.

Geen vloek maar een zegen
Het nieuwe ambtenarenrecht is hier te koop. In het boek stelt auteur Ed van Meer dat de normalisering juist een zegen is voor de overheid. Het nieuwe ambtenarenrecht zal met het verlies van zijn bestuursrechtelijke karakter eenvoudiger worden en veel meer conflictoplossend vermogen hebben.

Veel ambtenaren worden nu geconfronteerd met rechterlijke uitspraken waarin van alles aan de orde komt, behalve het inhoudelijke geschilpunt waarover zij nu juist een uitspraak wilden. Dit komt omdat zaken die aan de bestuursrechter worden voorgelegd vaak blijven steken in juridische voorvragen als: is er eigenlijk wel sprake van een ‘besluit’ of hebben een of meer aspecten niet al ‘formele rechtskracht’ verkregen? Of zaken blijven hangen in de dogmatiek van het bestuursrecht, waar ‘rechtmatigheid van het genomen besluit’ een belangrijk uitgangspunt is. Dat lijkt op het eerste gezicht gunstig voor de overheidswerkgever die hierdoor eenvoudig zijn zaak van de ambtenaar wint, maar de relatie met de verongelijkt geraakte ambtenaren blijft er vaak lang onder lijden. Het normale arbeidsrecht kent niet deze heilige dogmatiek van het bestuursrecht. Specifieke aspecten zoals de ‘ongelijkwaardigheid van partijen’, ‘het besluit’ en ‘discretionaire bevoegdheden’ zullen verdwijnen. Dat waren aspecten die er vaak aan in de weg stonden dat in ambtenarenzakenaan de beoordeling van het echte geschilpunt tussen partijen werd toegekomen. Een belangrijke reden waarom het nieuwe ambtenarenrecht geen vloek is, maar een zegen voor de rechtspositie van ambtenaren. Zonder cultuuromslag zal het doel van toegenomen conflictoplossing echter onbereikbaar blijken, nu met de Wet werk en zekerheid het arbeidsrecht van de marktsector in de ogen van velen de juridische karaktertrekken van het oude ambtenarenrecht heeft gekregen.

Belangrijk is ook de wijze waarop de ambtenarenvakbonden vanaf nu met deze wet zullen omgaan. Zij voelden zich in de onderhandelingen over deze wet buitenspel gezet. Waarom waren de ambtenarenvakbonden zo fel tegen de normalisering? Zij vinden de overheid een onbetrouwbare onderhandelingspartner, omdat de overheid als wetgever dingen kan doen die diezelfde overheid als werkgever niet mag. De Wet op de Loonvorming en de jurisprudentie inzake de contractuele gebondenheid van de overheid zijn echter buffers die de overheid fors zullen beperken om als wetgever te doen wat zij in cao-onderhandelingen niet voor elkaar krijgen.

Ook de opvatting dat het BW-arbeidsrecht ambtenaren niet voldoende zou beschermen tegen politieke willekeur vormt een issue waarom velen het nieuwe ambtenarenrecht als een vloek beschouwen. De huidige bepalingen van het BW-arbeidsrecht bieden de ambtenaar echter niet minder bescherming tegen politieke willekeur dan ten tijde van het publiekrechtelijke ambtenarenrecht.

Wat verandert en wat blijft hetzelfde?
Het boek beschrijft waarom de normalisering het ambtenarenrecht niet afschaft, maar juist een nieuw ambtenarenrecht introduceert met moderne juridische kenmerken. Het verdwijnende publiekrechtelijke ambtenarenrecht en het nieuwe privaatrechtelijke ambtenarenrecht worden naast elkaar geplaatst:
● eenzijdige ambtelijke aanstellingen worden tweezijdige arbeidsovereenkomsten,
● rechtspositionele voorschriften worden echte cao’s gebaseerd op echt cao-overleg,
● het ambtenarentuchtrecht verandert enorm van karakter,
● de bestuursrechter maakt plaats voor de burgerlijke rechter en
● de Algemene wet bestuursrecht maakt plaats voor het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering,
Anderzijds blijft er wel een specifieke Ambtenarenwet bestaan. Dit alles betekent dat de publieke sector met deze normalisering naar een fundamenteel ander arbeidsrecht overgaat. Denk alleen al aan het feit dat het BW-arbeidsrecht geen ‘voorwaardelijk ontslag op staande voet kent’, terwijl dat ‘voorwaardelijk strafontslag’ juist een veel gehanteerd middel is binnen het huidige ambtenarenrecht.

De wetgever heeft in deze wet nog wel een aantal steken laten vallen die met aanpassingswetgeving moeten worden gerepareerd. Het essentiële begrip ‘overheidswerkgever’ vertoont bijvoorbeeld tekortkomingen die zullen moeten worden gerepareerd. Deze gaten heeft Ed van Meer in ‘Het nieuwe ambtenarenrecht’ opgespoord en van verbetersuggesties voorzien.

Voor wie is Het nieuwe ambtenarenrecht een must read?
Arbeidsjuristen, HR-professionals en managers binnen de overheid kunnen met Het nieuwe ambtenarenrecht de arbeidsrechtelijke veranderingen als gevolg van de normalisering eenvoudig naar hun dagelijkse praktijk vertalen. Vakbondsonderhandelaars treffen een visie aan op cao-onderhandelingen binnen de overheid. Advocaten en andere adviseurs kunnen zich scherpen in het nieuwe ambtenarenrecht. Wetgevingsjuristen en politici die met de komende aanpassingswetgeving aan de slag moeten, zullen baat hebben bij de het boek opgenomen analyses en verbetersuggesties.
Het nieuwe ambtenarenrecht is echter vooral bedoeld als krachtig pleidooi aan de publieke sector om het nieuwe ambtenarenrecht te omarmen als een conflictoplossend arbeidsrecht waarin het gezonde verstand zegeviert. Waardoor de overheid de vaak zure en tot op het bot gejuridiseerde ambtelijke verhoudingen van het verleden, voorgoed achter zich kan laten.

Managementboek
22 maart 2017

© 2018 Van Meer Juridische Zaken & Advocatuur stuur een email